Ερώτηση: στο σύγχρονο τένις βλέπω τους παίκτες να είναι στον αέρα στα περισσότερα χτυπήματα. Το γεγονός αυτό απασχολεί αρκετά έναν δάσκαλο. Αρχικά, τι σημαίνει αυτό το άλμα και στη συνέχεια πώς πρέπει να το συνδέσει με τους μαθητές του;

Απάντηση: αυτή η ερώτηση έχει εξεταστεί και μελετηθεί σε εργαστήρια βιομηχανικής στις Ηνωμένες Πολιτείες, στην Ευρώπη και την Αυστραλία. Από την κινηματογράφηση υψηλής ταχύτητας στις δεκαετίες του ΄70 και ΄80, μέχρι την απίστευτη τεχνολογία του σήμερα, τα χτυπήματα των μεγάλων παικτών έχουν αναλυθεί καρέ-καρέ σε μια προσπάθεια να εξηγηθούν φαινόμενα όπως το άλμα κατά τη διάρκεια του χτυπήματος.

Αρχικά πρέπει να αναφερθεί ότι αυτό δεν είναι νέο στο άθλημα. Οι παίκτες έκαναν άλμα στο σερβίς και το smash όταν ήθελαν να παίξουν δυνατά. Είναι γεγονός όμως ότι τελευταία το άλμα χρησιμοποιείται στα χτυπήματα εδάφους και στα βολέ με αιώρηση (swing volley). Το κλειδί είναι να καταλάβουμε τι προκαλεί τους παίκτες να κάνουν το άλμα κι έπειτα να συζητήσουμε με ποιο τρόπο πρέπει αυτή η κίνηση να διδάσκεται, ή αν πρέπει ή όχι να διδάσκεται.

Το σώμα, σε κάθε χτύπημα, δρα σαν μία κινηματική αλυσίδα. Αυτό σημαίνει πολλά μέρη του σώματος συνεισφέρουν στη συνολική δύναμη που παράγει το σώμα για να γίνει το χτύπημα. Για την πλειοψηφία των χτυπημάτων, η ακολουθία ανάπτυξης της δύναμης είναι ως εξής: αρχικά, υπάρχει μια δύναμη αντίδρασης από το έδαφος καθώς το σπρώχνουν τα πόδια. Αυτή η δύναμη μεταφέρεται ψηλά μέσω των γονάτων. Έπειτα στους γοφούς οι οποίοι αρχίζουν να περιστρέφονται. Οι γοφοί προσθέτουν κι άλλη δύναμη και τη μεταφέρουν ψηλά στον κορμό. Οι ώμοι αρχίζουν να περιστρέφονται και πραγματικά αναλαμβάνουν όλη τη δράση. Συνήθως βλέπουμε μεγάλη περιστροφή των ώμων, οι οποίοι με τη σειρά τους μεταφέρουν τη δύναμη στο άνω άκρο και γίνεται η κίνηση χεριού - ρακέτας. Αυτό όμως από μόνο του δεν δικαιολογεί γιατί ο παίκτης αφήνει το έδαφος.

Για να το καταλάβουμε πρέπει να εξετάσουμε ακριβώς το πότε οι μεγάλοι παίκτες αφήνουν το έδαφος. Οι μελέτες δείχνουν ότι αυτοί οι αθλητές δεν αφήνουν το έδαφος ποτέ νωρίς στην ανάπτυξη του χτυπήματος. Αντίθετα, αφήνουν το έδαφος αργότερα στο χτύπημα, περίπου όταν οι συγκεντρωμένες δυνάμεις μεταφέρονται στο στα άνω άκρα. Ας δούμε σύντομα τους νόμους κίνησης του Νεύτωνα, για να καταλάβουμε καλύτερα το τι συμβαίνει.

Αρχικά πρέπει να αντιμετωπιστεί ο νόμος της αδράνειας και να ξεκινήσει η κίνηση. Αρχίζει το άνοιγμα της ρακέτας και τα γόνατα λυγίζουν. Σε μία βέλτιστη γωνία στο γόνατο, ο παίκτης ασκεί πίεση στο έδαφος. Εδώ έχουμε το νόμο της δράσης - αντίδρασης. Αυτός ο νόμος δηλώνει ότι για κάθε δράση, υπάρχει μια ίση και αντίθετη αντίδραση. Έτσι όταν σπρώχνεις ένα αντικείμενο, τότε κι αυτό σπρώχνει εσένα. Στην περίπτωση του αθλητή που κάνει άλμα, το σώμα του είναι σχετικά μικρό σε σχέση με τη γη. Ο αθλητής σπρώχνει τη γη και η γη σπρώχνει πίσω και κάνει τον αθλητή να αφήσει το έδαφος ( για όσο του επιτρέπει η βαρύτητα). Στο τένις, καθώς τα πόδια σπρώχνουν το έδαφος, το έδαφος σπρώχνει πίσω με μία ίση και αντίθετη δύναμη. Αυτή η δύναμη αντίδρασης από το έδαφος είναι μια από τις πιο σημαντικές αρχές για ένα αποτελεσματικό χτύπημα. Η δύναμη από το έδαφος μεταφέρεται ψηλά σε όλο το σώμα, όπως εξηγήσαμε νωρίτερα. Και τώρα η σημαντική ερώτηση: πότε αφήνει το έδαφος το σώμα; Ή καλύτερα, πότε μπορεί το σώμα να αφήσει το έδαφος και ακόμα να μπορεί να χτυπήσει μια καλή μπάλα;

Να θυμάστε ότι καθώς η δύναμη μεταφέρεται ψηλά κατά τη διάρκεια του χτυπήματος, ένα μεγάλο μέρος του σώματος (π.χ. οι γοφοί) τη μεταφέρει σε ένα επίσης μεγάλο μέρος του σώματος (π.χ. κορμός), ώσπου η δύναμη να μεταφερθεί στο άνω άκρο. Τώρα , έχουμε ένα μεγάλο μέρος του σώματος (κορμός και ώμοι) που μεταδίδουν την κίνηση σε ένα μικρό μέρος του σώματος (το άνω άκρο). Τι θα γινόταν αν ο παίκτης άφηνε το έδαφος όταν η δύναμη ήταν στους γοφούς ή μόλις άρχιζε να μεταφέρεται στον κορμό; Ο παίκτης μάλλον θα έχανε αρκετή από τη δύναμη και δε θα μπορούσε να τη μεταφέρει ακέραια ψηλά στην επαφή με τη μπάλα. Κι αυτό φαίνεται σε βίντεο υψηλής ταχύτητας. Μπορούμε να δούμε σε βίντεο υψηλής ταχύτητας τον Jimmy Connors που χτυπάει το διάσημο forehand του, καθώς και άλλους παίκτες από τις δεκαετίες του ΄70, ΄80, και ΄90 να κάνουν άλμα στο σερβίς. Όλοι αυτοί οι παίκτες παραμένουν στο έδαφος μέχρι η δύναμη να μεταφερθεί στο μικρό μέρος του σώματος (το άνω άκρο). Έτσι , η δράση-αντίδραση συμβαίνει σε ένα μικρό μέρος του σώματος (χέρι) με ένα μεγάλο μέρος του σώματος (κορμός), κι έτσι χάνεται πολύ λίγη δύναμη στο χτύπημα. Τώρα θα μπορούσε κάποιος να πει ότι αφήνοντας το έδαφος σε αυτό το σημείο στην πραγματικότητα προσθέτεις δύναμη στο χτύπημα, κάνοντας μεγαλύτερη περιστροφή του κορμού και αυξάνοντας την ισχύ του χτυπήματος. Ας κάνουμε όμως την τελευταία ερώτηση: οι παίκτες όντως κάνουν άλμα και πώς το διδάσκουμε αυτό στους παίκτες μας;

Κατ' αρχάς οι παίκτες δεν κάνουν άλμα μέσα στο χτύπημα. Το σώμα τους σπρώχνεται από το έδαφος. Αυτό είναι ένα σημαντικό σημείο που πρέπει να τονιστεί στους παίκτες που διδάσκονται πιο δυνατά χτυπήματα, όχι να πηδούν αλλά να καταλάβουν ότι το σώμα μπορεί να έχει αυτή την ώθηση από το έδαφος. Όταν οι παίκτες πιστεύουν ότι κάνουν άλμα στο χτύπημα, η δύναμη που αναπτύσσεται δεν είναι προς τα πάνω και μέσα στο χτύπημα, αλλά χρησιμοποιείται στο άλμα κι έτσι ο συντονισμός των κινήσεων γίνεται πολύ δύσκολος.

Πριν πούμε πώς είναι καλύτερο να διδάξουμε αυτό το φαινόμενο, ας ξεκαθαρίσουμε κάτι. Στο σύγχρονο παιχνίδι, όπου οι παίκτες παίζουν επιθετικά και με τα δύο χτυπήματα, η κυρίαρχη κίνηση έρχεται από την γωνιακή ή περιστρεφόμενη ορμή του άνω κορμού και των ώμων. Αν ο παίκτης αφήσει το έδαφος πιο νωρίς, είναι πολύ δύσκολο να επιτευχθεί η ελεγχόμενη περιστρεφόμενη ταχύτητα.

Έτσι, πώς το διδάσκουμε αυτό? Είναι δύσκολο για κάποιον να διδάξει το «άλμα» στο χτύπημα. Ο μαθητής συγκεντρώνεται στο «άλμα» κι όχι στο χτύπημα. Αντί γι αυτό, η διδασκαλία πρέπει να γίνει εφευρετική και να βρούμε τρόπους που θα βοηθήσουν τον παίκτη να πραγματοποιήσει την επιθυμητή κίνηση. Για παράδειγμα ο παίκτης να λυγίσει το πίσω πόδι στην προετοιμασία και να «ρίξει» το σώμα του πάνω στη μπάλα κατά τη διάρκεια του χτυπήματος. Ή να «οδηγήσει» το χτύπημα με τους ώμους. Υπάρχουν προφανώς πολλοί τρόποι για να βοηθήσουμε τους μαθητές, κι ο καθένας μπορεί να ανακαλύψει καινούριους τρόπους ώστε να επιτύχει το μέγιστο αποτέλεσμα.

teach the shot not the jump-addvantage magazine,uspta,may2007,volume31,issue5,page7